ekd bezoek paus 345Ruim 500 jaar geleden, voordat de Reformatie begon, bracht Luther een bezoek aan Rome. Hij was geschokt en ontstemd over de stad waar de hoogste leiders van de kerk zijn residentie had. Het gaf mede de aanzet tot zijn houding tegenover de paus in latere tijden. De voorzitter van de Evangelisch Deutsche Kirche Heinrich Bedford-Strohm bracht met een delegatie Lutheranen kortgeleden een bezoek aan de paus.

scheppingadam michelangelo 345... maar dominee als we bij het credo komen, dan haak ik af. Is dat erg?

Ik zou zeggen: ‘welkom in de club, meneer, want u bent de eerste niet’. Meer dan een halve eeuw geleden ging de Anglicaanse bisschop John A.T. Robinson u voor. Hij durfde het zelfs in een boekje op te schrijven: Honest to God, heette het. Het verscheen in 1963. Een storm stak op, de aartsbisschop riep hem op het matje, maar hij mocht blijven. Hij legde uit dat zijn bedoeling positief was: God te bevrijden uit zijn gevangenschap in een verouderd wereldbeeld.

Volgend jaar vieren de Belgische en Nederlandse protestanten samen met de Duitse een jubileum. Het is dan op 31 oktober 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn beroemde stellingen aan de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkerde. Het is waar dat in de Nederlandse provincies van Spanje destijds ook aanhangers zijn geweest van Luthers hervormingsstreven in kerk en leer. Met name onder zijn ordegenoten, de Augustijnen. Maar veel meer aanhang dan Luther verwierf Calvijn in deze streken.

De calvinistische Reformatie kwam niet bij onze oosterburen vandaan, maar bij onze zuiderburen. De Franse protestantse edelen, Hugenoten, hadden met geweld kerken voor de calvinistische eredienst afgedwongen van de koning. Dat was een inspiratie voor de Vlaamse calvinisten om zich kerkgebouwen toe te eigenen. Het gebeurde in 1566, dit jaar 450 jaar geleden. De acties begonnen in het zuidwesten van de Spaanse Nederlanden, in het Westerkwartier van de Vlaanderen. Tijdens de jaarlijkse bedevaart, op 10 augustus, van de Hondschootenaren naar St. Laurentius bij Steenvoorde werd een hagenpreek gehouden die uitliep op de ontwijding van zijn heiligdom. De inquisitie had in de decennia daarvoor zoveel levens gekost en daarmee zoveel weerstand opgeroepen tegen de Spaanse kroon en de Roomse tiara, dat nu kennelijk de maat vol was.

Ik las ergens de uitspraak dat toen de kerk in Griekenland kwam ze filosofie werd, toen ze in Rome kwam wet en toen ze in Amerika kwam business. Volgens mij zit er veel waarheid in deze uitspraak. Het christendom is een beweeglijke godsdienst, die vanaf het begin de missie heeft gekend om het goede nieuws van Jezus over de ganse aardbol te verspreiden. Op die missie is de kerk niet bang om echt de kleur en de vorm aan te nemen van de cultuur die ze voor Christus wil winnen. Dat is het principe ‘voor de Joden een Jood en voor de Grieken een Griek worden’, zoals de eerste grote missionaris van het christendom, de apostel Paulus, het onder woorden bracht (1 Korinthiërs 9:19-22).

Dit principe is zowel de kracht als de zwakte van de kerk. Zeker wanneer ze verbonden raakt met de macht en een dominante plek in een cultuur gaat innemen, kan ze zoveel van die cultuur in zich opnemen dat ze haar eigenheid verliest en haar oorsprong verloochent. Dat is vaak gebeurd: Christus die als de grote Germaanse Held en Krijger of een esoterische wijsheidsleraar uit het Oosten wordt verstaan en vereerd. Of de kerk die langzaam de vorm van een Romeins bestuursapparaat aanneemt. Of de evangelisten die zich voordoen als ordinaire verkopers van het beste spirituele product ever en een kerk runnen naar kapitalistisch model (gericht op groei en winst).

Op Kerknet.be lezen we eind augustus het volgende:

"Volgens de Italiaanse krant 'La Republica' steunt het Vaticaan de plannen voor de inhuldiging van een Martin Lutherplein in dezelfde stad waar de hervormer in 1521 werd geëxcommuniceerd. Daarna werden de opvattingen van Luther vanuit Rome eeuwenlang fel bestreden. Maar tijden veranderen. In het bijzonder sinds de ondertekening van de verklaring van Augsburg uit 2013, waarin de katholieke en lutherse kerk hun meningsverschil bijlegden over de rechtvaardigingsleer van Luther, waait een nieuwe geest van toenadering en dialoog. Ciro Benedettini, de vicewoordvoerder van het Vaticaan, zegt dat de beslissing aan het stadsbestuur van Rome toekomt. Maar de Heilige Stoel zal geen veto uitspreken tegen een Martin Lutherplein in Rome en ziet hierin een kans tot toenadering.